Kwasy Omega-3 w diecie BARF i karmach komercyjnych.
Dlaczego omega-3 i ich suplementacja są tak ważne w diecie psów i kotów – także, a może przede wszystkim, w karmach komercyjnych?
Kwasy tłuszczowe omega-3 należą do jednych z najlepiej przebadanych składników żywieniowych w diecie psów i kotów. W literaturze weterynaryjnej regularnie pojawiają się w kontekście zdrowia skóry, stawów, układu nerwowego, chorób nerek, serca czy odporności. Jednocześnie coraz więcej badań zwraca uwagę na inny problem – omega-3 są jednymi z najbardziej niestabilnych składników diety. Łatwo ulegają utlenianiu, zwłaszcza w warunkach wysokiej temperatury oraz podczas długiego przechowywania, szczególnie w niekorzystnych warunkach. To sprawia, że ich jakość w karmach komercyjnych bywa znacznie gorsza niż założenie producenta.
Zanim jednak przejdziemy do wyjaśnienia, dlaczego tak się dzieje, warto najpierw odpowiedzieć na podstawowe pytanie: dlaczego omega-3 są w ogóle tak ważne w żywieniu psów i kotów?
Regulator stanu zapalnego – w roli głównej omega-3
Jedną z najważniejszych funkcji kwasów omega-3 jest ich wpływ na procesy zapalne w organizmie. Stan zapalny jest naturalnym mechanizmem obronnym, pojawia się wtedy, gdy organizm musi poradzić sobie z urazem, infekcją lub uszkodzeniem tkanek. Problem zaczyna się wtedy, gdy reakcja zapalna jest zbyt silna albo utrzymuje się zbyt długo. Wtedy zamiast pomagać, zaczyna szkodzić. I tu właśnie dużą rolę odgrywają tłuszcze obecne w diecie. Można to uprościć w następujący sposób:
• tłuszcze omega-6 sprzyjają powstawaniu reakcji zapalnych, są takim „pedałem gazu”
• tłuszcze omega-3 pomagają te reakcje wyciszać i regulować, czyli działają jak „hamulec”
Kluczowe znaczenie ma więc równowaga między omega-6 a omega-3.
Dlaczego dziś w mięsie jest dużo omega-6, a mało omega-3?
Mięso zwierząt żyjących w naturalnych warunkach (np. dziczyzna) lub pochodzących z tradycyjnego chowu ma inny profil kwasów tłuszczowych niż mięso produkowane na dużą skalę. Zwierzęta z chowu naturalnego zjadają głównie trawy, zioła i inne rośliny zielone, które są bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 (zwłaszcza ALA). W efekcie ich mięso zawiera więcej omega-3 oraz bardziej zrównoważony stosunek omega-6 do omega-3.
Natomiast większość zwierząt hodowlanych jest dziś karmiona paszami opartymi głównie na:
• kukurydzy
• soi
• zbożach
Takie pasze są bardzo bogate w omega-6, a jednocześnie ubogie w omega-3. W efekcie mięso zwierząt hodowlanych zawiera dziś znacznie więcej omega-6 niż kiedyś, natomiast ilość omega-3 jest stosunkowo niewielka. Oznacza to, że nawet dieta oparta głównie na mięsie – zarówno w karmach komercyjnych, jak i w dietach domowych – często dostarcza dużo omega-6, a stosunkowo mało omega-3. A to właśnie zaburzenie tej proporcji może sprzyjać nadmiernym reakcjom zapalnym w organizmie.
Ale nawet karmiąc mięsem „z wolnego wybiegu”, zazwyczaj trzeba suplementować omega-3. Mięso z takich hodowli rzeczywiście zawiera więcej omega-3 niż mięso z intensywnego chowu, jednak nadal jest ich znacznie mniej niż w tłustych rybach morskich czy oleju rybim, ponieważ zwierzęta rzeźne tylko częściowo przekształcają ALA z pożywienia w EPA i DHA w swoich tkankach. A ponieważ psy i koty nie syntetyzują efektywnie długołańcuchowych kwasów omega-3, w typowej diecie BARF – zwłaszcza jeśli nie opiera się ona głównie na rybach – omega-3 trzeba uzupełniać z zewnątrz. Najczęściej robi się to, włączając do diety:
• tłuste ryby morskie
• olej rybny
• olej z kryla
• olej z mikroalg
Prozdrowotne działanie kwasów omega-3
Wsparcie dla stawów i układu ruchu
Jednym z najlepiej udokumentowanych zastosowań omega-3 w weterynarii jest ich wpływ na chorobę zwyrodnieniową stawów poprzez:
• zmniejszenie bólu
• poprawę ruchomości stawów
• w niektórych przypadkach zmniejszenie zapotrzebowania na niesteroidowe leki przeciwzapalne
Skóra, sierść i choroby alergiczne
Omega-3 mają również zastosowanie w dermatologii weterynaryjnej:
• zmniejszają produkcję cytokin zapalnych
• wpływają na metabolizm lipidów skóry
• poprawiają funkcjonowanie bariery skórnej
Co w praktyce pomaga:
• zmniejszyć świąd
• poprawić jakość sierści
• zredukować zmiany zapalne skóry
Dlatego suplementacja omega-3 jest często elementem dietoterapii atopowego zapalenia skóry u psów.
Rozwój mózgu i funkcje poznawcze
Tu szczególnie ważnym kwasem tłuszczowym jest DHA. Jest on jednym z podstawowych składników lipidowych mózgu i siatkówki oka. Odpowiednia podaż DHA ma znaczenie zwłaszcza:
• u szczeniąt i kociąt w okresie rozwoju układu nerwowego
• u starszych psów, u których naturalnie dochodzi do pogorszenia funkcji poznawczych
Badania wskazują, że suplementacja DHA u młodych psów może poprawiać zdolność uczenia się oraz pamięć.
Choroby nerek
Kwasy omega-3 znajdują również zastosowanie w dietoterapii chorób nerek. Pomagają ograniczać stan zapalny w tkance nerkowej oraz wpływają korzystnie na przepływ krwi w nerkach. U zwierząt z PNN suplementacja EPA i DHA może przyczyniać się do spowolnienia postępu choroby oraz zmniejszenia utraty białka z moczem.
Problem z omega-3 w karmach komercyjnych
Kwasy EPA i DHA należą do najbardziej niestabilnych tłuszczów w żywności. Ich cząsteczki zawierają wiele wiązań podwójnych, które łatwo reagują z tlenem. W wyniku tego procesu powstają produkty utleniania lipidów, takie jak:
• hydroperoksydy
• aldehydy
• ketony
czyli zachodzi zjawisko szerzej znane jako jełczenie tłuszczu.
Wysoka temperatura produkcji karmy
Większość karm w procesie produkcji poddawana jest działaniu wysokiej temperatury, a surowce są intensywnie mieszane i napowietrzane. Takie warunki sprzyjają utlenianiu tłuszczów wielonienasyconych. Dlatego w przemyśle pet food często stosuje się dodatkowe zabezpieczenia, takie jak:
• syntetyczne antyoksydanty (np. BHA, BHT)
• tokoferole
• ekstrakt z rozmarynu
Ich zadaniem jest spowolnienie procesu utleniania tłuszczów. Ponadto karmy komercyjne często zawierają, zamiast tłuszczów rybnych, oleje roślinne (a jak już zostało wyżej wspomniane, mięsożercy słabo konwertują ALA do EPA i DHA), lub mogą zawierać oleje rybne słabej jakości (na co wskazywać może cena karmy, bo dobre oleje rybne to naprawdę drogi surowiec).
Długi okres przechowywania karmy
Drugim problemem jest czas przechowywania karmy. W jego trakcie tłuszcze wielonienasycone mogą stopniowo ulegać degradacji. Badania pokazują, że podczas przechowywania może dochodzić do powstawania produktów utleniania lipidów.
Podsumowanie
Kwasy omega-3 są niezwykle ważnym elementem diety psów i kotów. Badania pokazują, że mogą wspierać organizm w wielu jednostkach chorobowych, m.in. w chorobie zwyrodnieniowej stawów, alergiach i chorobach skóry, chorobach serca, nerek i problemach onkologicznych. Wspomagają także procesy poznawcze.
Jednocześnie są to tłuszcze wyjątkowo wrażliwe na czynniki środowiskowe.
Dlatego w praktyce żywieniowej liczy się nie tylko ilość omega-3 w diecie, ale również:
• ich źródło
• jakość
• świeżość
• sposób przechowywania
W ofercie naszej marki Crudo znajdziecie świetnej jakości olej z ryb dziko żyjących o bardzo wysokiej zawartości omega-3 (ok. 65%), a także olej z dorsza, będący głównie źródłem witamin D i A w diecie BARF (o tym innym razem), ale zawierający również znaczące ilości omega-3 (ok. 16%). Te oleje to prawdziwe płynne złoto.
